W relacji mentoringowej, podobnie jak w psychoterapii, występują zjawiska przeniesienia (transference) oraz przeciwprzeniesienia (countertransference). Ich zrozumienie pozwala na głębszą analizę dynamiki między mentorem a mentee oraz uniknięcie nieświadomych blokad w rozwoju.
Przeniesienie (transference)
Przeniesienie zachodzi, gdy mentee nieświadomie rzutuje na mentora uczucia, oczekiwania lub postawy, które pierwotnie żywił wobec znaczących osób z przeszłości (najczęściej rodziców lub autorytetów).
-
Przeniesienie pozytywne
Mentee postrzega mentora jako postać idealną, wszechwiedzącą i opiekuńczą. Może to zwiększać motywację, ale niesie ryzyko nadmiernej zależności i braku krytycznego myślenia.
-
Przeniesienie negatywne
Mentee może reagować oporem, lękiem lub dewaluacją rad mentora, widząc w nim postać kontrolującą lub oceniającą. Często wynika to z wcześniejszych negatywnych doświadczeń z autorytarnymi przełożonymi.
-
Mechanizm „idealizacji”
Mentee może oczekiwać, że mentor rozwiąże wszystkie jego problemy, co prowadzi do rozczarowania, gdy mentor ujawni swoje ludzkie ograniczenia.
Przeciwprzeniesienie (countertransference)
To reakcja emocjonalna mentora na mentee, która często jest odpowiedzią na przeniesienie mentee lub wynika z własnych nierozwiązanych konfliktów mentora.
-
Potrzeba bycia wybawcą
Mentor może nadmiernie angażować się w rozwiązywanie problemów mentee, co hamuje samodzielność podopiecznego.
-
Rywalizacja
Jeśli mentee odnosi szybkie sukcesy, mentor może nieświadomie odczuwać zagrożenie lub zazdrość, co przejawia się w subtelnym podważaniu osiągnięć mentee.
-
Paternalizm/Maternalizm
Traktowanie mentee jak „dziecka”, co może prowadzić do nadmiernej kontroli i narzucania własnych metod pracy zamiast wspierania indywidualnej ścieżki.
Psychodynamiczne aspekty relacji
Analiza tych zjawisk w mentoringu opiera się na kilku kluczowych procesach:
-
Projekcja i Identyfikacja projekcyjna
Mentor może widzieć w mentee siebie sprzed lat, co prowadzi do narzucania mu własnych ambicji i marzeń, zamiast słuchania realnych potrzeb podopiecznego.
-
Przymus powtarzania
Obie strony mogą nieświadomie odgrywać schematy relacyjne z przeszłości (np. mentor surowy ojciec – mentee zbuntowany syn), co blokuje profesjonalny cel współpracy.
-
Kontenerowanie (containment)
Mentor pełni funkcję „kontenera” dla lęków i niepewności mentee. Przyjmuje trudne emocje podopiecznego, przetwarza je i oddaje w bezpieczniejszej, zrozumiałej formie, co pozwala mentee na dalszy rozwój.
Jak zarządzać tymi zjawiskami?
-
Samoświadomość:
Mentor powinien regularnie zadawać sobie pytanie: „Dlaczego tak silnie reaguję na to zachowanie mentee?”.
-
Superwizja:
Korzystanie ze wsparcia innych doświadczonych mentorów pomaga dostrzec martwe pola w relacji.
-
Granice:
Jasne określenie kontraktu mentoringowego (celów, czasu i ról) pomaga zredukować nieświadome fantazje o relacji.
-
Refleksja:
Zachęcanie mentee do autorefleksji nad tym, jak postrzega relację, co sprzyja dojrzałemu partnerstwu (tzw. sojuszowi roboczemu).
Zrozumienie tych mechanizmów zmienia mentoring z prostej wymiany wiedzy w głęboki proces transformacyjny, który buduje autentyczną autonomię mentee.
Tekst został opracowany na podstawie poniższych źródeł:
https://www.evidencebasedmentoring.org/an-exquisite-example-of-mentor-transference/
https://tpcleadership.com/ro-en/developing-leaders/managing-transference-and-countertransference/