Fenomen Jima Collinsa. Kim jest człowiek, który rozkodował DNA wielkich firm i wybitnych liderów?

Jim Collins to postać, której w świecie zarządzania nie trzeba przedstawiać. Od ponad trzech dekad pozostaje niekwestionowanym autorytetem i jednym z najbardziej wnikliwych badaczy tego, co odróżnia przeciętność od wybitności. Jego unikalne podejście polega na tym, że nie opiera się na intuicji czy opiniach, ale na rygorystycznych, wieloletnich badaniach empirycznych. Collins i jego zespół analizują góry danych, by wyłuskać ponadczasowe zasady, które sprawdzają się niezależnie od branży czy szerokości geograficznej. To on udowodnił, że na czele najwspanialszych organizacji nie stoją charyzmatyczne gwiazdy, lecz liderzy łączący osobistą pokorę z żelazną, zawodową determinacją.

Jak często podkreśla Jacek Santorski, koncepcje Collinsa doskonale rezonują z polską rzeczywistością biznesową i społeczną. Zanim jednak przejdziemy do najnowszego, przełomowego dzieła autora, warto spojrzeć na drogę, którą przeszedł, badając anatomię sukcesu i porażki.

Co warto wiedzieć o każdej z książek Collinsa?

Każda z dotychczasowych publikacji Jima Collinsa dokładała kolejną cegiełkę do naszego zrozumienia tego, jak budować trwałą wartość:

  • „Wizjonerskie organizacje” (Built to Last) – to tu Collins zadał pytanie, co sprawia, że niektóre firmy przetrwają dekady, a nawet stulecia, stając się ikonami. Odpowiedzią okazało się głębokie przywiązanie do rdzennych wartości połączone z nieustannym stymulowaniem postępu.
  • „Od dobrego do wielkiego” (Good to Great) – absolutny klasyk, w którym autor badał, jak firmy dokonują przeskoku od przeciętności do wybitności. To z tej książki pochodzą koncepcje, które stanowią fundamenty nauczania w Akademii Psychologii Przywództwa: Przywództwo 5. stopnia (połączenie osobistej pokory z potężną determinacją zawodową) oraz słynna zasada „Najpierw kto, potem co” (First Who, Then What) – czyli absolutny priorytet w doborze właściwych ludzi do „autobusu”, zanim w ogóle ustalimy kierunek jazdy.
  • „Jak upadają giganci” (How the Mighty Fall) oraz „Wielcy z wyboru” (Great by Choice) – te pozycje to z kolei instrukcje nawigowania w czasach kryzysu, chaosu i niepewności. Collins udowadnia w nich, że innowacyjność musi iść w parze z żelazną dyscypliną, a upadek rzadko jest wynikiem nagłego zdarzenia – to raczej proces, który można w porę zauważyć i odwrócić.
  • „Twoja firma 2.0” (Beyond Entrepreneurship 2.0) – powrót do korzeni przedsiębiorczości, książka-hołd dla mentora Collinsa, Billa Laziera, z której Jacek Santorski zaczerpnął tak bliską nam dziś ideę „Sprawy” (Purpose).

Kwiecień 2026, czyli przeskok od wielkich firm do wielkiego życia

Przez lata Collins badał organizacje. Jednak jego najnowsza książka, która właśnie w kwietniu tego roku trafiła na półki – „What to Make of a Life: Cliffs, Fog, Fire and the Self-Knowledge Imperative” – to fascynujący i szeroko komentowany zwrot. Tym razem badacz kieruje swoje analityczne spojrzenie na… nas samych. Zamiast pytać, jak zbudować wielką firmę, pyta: jak zbudować wielkie, sensowne życie?

Książka jest owocem 10-letniego projektu badawczego. Collins wziął pod lupę życiorysy wybitnych jednostek – naukowców, artystów, liderów, sportowców (m.in. muzyków rockowych po rozpadzie zespołu, polityków po skandalach czy łyżwiarzy figurowych kończących karierę olimpijską) – aby zrozumieć, jak radzą sobie z punktami zwrotnymi.

Pierwsze recenzje podkreślają, że Collins dostarcza niezwykle praktycznych narzędzi, wprowadzając trzy potężne metafory, które pomagają zrozumieć życiową dynamikę:

  1. Klify (Cliffs) – nagłe, przełomowe momenty i pęknięcia (fracture points), które wymuszają na nas radykalne zmiany i redefinicję przyszłości.
  2. Mgła (Fog) – okresy głębokiej niepewności, zagubienia i dezorientacji, w których musimy krok po kroku odbudowywać naszą pewność siebie.
  3. Ogień (Fire) – nasza wewnętrzna pasja i energia. Collins pyta, jak sprawić, by ten ogień płonął jasno przez całe życie, a nasze najbardziej kreatywne lata nie wypaliły się zbyt wcześnie.

Odpowiedzią na te wyzwania jest tytułowy imperatyw samopoznania („Know Thyself”). Tylko głębokie zrozumienie tego, do czego jesteśmy naturalnie „zakodowani”, pozwala nam odnaleźć nową rolę, gdy stara dobiega końca, i przekuć surowy potencjał w trwałe dziedzictwo.

Inspiracją do powstania tekstu były poniższe źródła: